Adeiladu Cyfoeth Cymunedol drwy Gymunedau Ynni

Ar Ŵyl y Banc ym mis Awst, siaradais yng Ngŵyl Rhwng y Coed a gynhaliwyd yn Nghoed Tregantllo, ger Merthyr Mawr.

Mae’r coed yn sefyll ger y twyni tywod, sy’n rhedeg ar hyd Afon Ogwr cyn iddo lifo i’r môr. Dwi wedi sylwi ar geirw gwyllt yn y twyni yn y gorffennol. Mae’n fangre mor hardd. Mae bod ymysg y coed ohyd yn dod â chymaint o lonyddwch.

Testun fy araith oedd ynni cymunedol ac adeiladu cyfoeth cymunedol. Esboniais sut y gall ynni cymunedol gynorthwyo pobl i ddod at ei gilydd i adeiladu asedau ar gyfer y gymuned, fel y gall incwm hir dymor gael ei gynhyrchu er mwyn buddsoddi yn y gymuned honno.

Gall yr elw a gynhyrchir o’r asedau hwn mewn cymuned gael ei wario ar flaenoriaethau lleol ar sail dewis democrataidd a gellir ei gylchredu’n lleol a’i luosogi.

Mae fersiwn o adeiladu cyfoeth cymunedol yn cael ei arloesi yn ninas Preston, yn Lloegr. Yno, mae sefydliadau angori mawr megis yr ysbyty, y prifysgolion a’r awdurdodau lleol yn prynu gymaint ac y gallant yn nhermau deunydd a gwasanaethau o gwmnïau sydd wedi’u canoli yn lleol. Maent yn anelu’n arbennig i gontractio gyda menterau cymdeithasol, lle fo hyn yn bosib.

Ar hyn o bryd, mae rheoliadau yn atal hyn, ond rydym ni’n gweithio gyda’n cydweithwyr yn Community Energy Scotland a Community Energy England i ymgyrchu fel y gall busnesau ynni cymunedol werthu yr ynni maent yn gynhyrchu’n lleol i ddefnyddwyr lleol. Byddai hyn yn arbed arian ar filiau i’r cwsmer, byddai’n darparu elw bach i’r busnes ynni cymunedol a bydd yn helpu gyda’r her enfawr o gydbwyso’r grid.

Gall y fath newid ein galluogi i adeiladu cymunedau ynni. Casgliad o bobl lleol yn yr un ardal yw cymuned ynni - cartrefi, busnesau, a sefydliadau sy’n gweithio gyda’i gilydd i gynhyrchu, defnyddio, a storio ynni, yn arferol o ffynnonellau adnewyddadawy megis solar, gwynt, hydro, neu storfa batri.

Mae’r Llywodraeth Cymru newydd wedi ymrwymo i ddatblygu cymunedau ynni yn eu maniffesto.

Dywed “byddwn yn….

• Blaenoriaethu perchnogaeth gymunedol ystyrlon a chefnogi’r gwaith o ddatblygu cymunedau ynni – i helpu cymunedau i ddod at ei gilydd i gynhyrchu, defnyddio a chadw cymaint o drydan a gwres ag y gallant yn lleol ac ar y cyd, gan feithrin hunangynhaliaeth ynni a helpu i leihau biliau.

Mae Ynni Cymunedol Cymru yn barod i weithio gyda’r llywodraeth newydd er mwyn gweithredu’r weledigaeth gyffroes hon, fel y gall pob cymuned weld y buddion eang a hir dymor a ddaw gyda bod yn berchen ar asedau ynni.